Theraplay ve Floortime: Oyunun İçinde İlişkiyi Güçlendirmek

Çocuk gelişiminde oyun yalnızca eğlenmenin ya da zaman geçirmenin bir yolu değildir. Oyun; çocuğun ilişki kurduğu, karşısındaki insanı fark ettiği, duygularını düzenlediği ve sosyal dünyayı deneyimlediği en doğal alanlardan biridir.

Bu nedenle çocukla çalışan birçok gelişimsel ve terapötik yaklaşım oyunu kullanır. Theraplay ve Floortime da oyunu merkeze alan iki farklı yaklaşım olmakla birlikte, her ikisinin de önemli ortak noktalarından biri çocuğun gelişimini ilişki içerisinde desteklemesidir.

Ancak bunu farklı yollarla yaparlar.

Floortime: Çocuğun Dünyasına Girerek İlişkiyi Genişletmek

DIR/Floortime yaklaşımında çocuğun gelişimsel düzeyi, bireysel farklılıkları ve ilişkileri birlikte ele alınır. Floortime sırasında yetişkin çocuğun ilgisini takip eder, onun yaptığı şeye katılır ve buradan hareketle karşılıklı iletişimi giderek genişletmeye çalışır.

Örneğin çocuk yalnızca arabaları yan yana dizmekle ilgileniyorsa yetişkin hemen oyunu değiştirmeye çalışmak yerine önce bu ilgiye katılabilir.

Çocuğun yaptığını fark eder, ona eşlik eder ve ardından küçük bir etkileşim fırsatı oluşturur.

Bir araba diğerinin önüne geçebilir, araba yetişkine doğru gelebilir ya da yetişkin merakla çocuğun tepkisini bekleyebilir.

Buradaki amaç yalnızca oyunu çeşitlendirmek değildir. Çocuk ile yetişkin arasında gidip gelen iletişim döngülerini artırmaktır.

Çocuk zamanla yalnızca nesneyle değil, oyunu paylaştığı kişiyle de daha fazla ilgilenmeye başlar.

Theraplay: İlişkinin Kendisini Oyun Haline Getirmek

Theraplay’de ise oyun biraz farklı bir biçimde kullanılır.

Theraplay; bağlanmayı, güveni, öz değeri ve çocuk ile bakım veren arasındaki olumlu etkileşimi desteklemeyi amaçlayan, ilişki odaklı bir çocuk ve aile terapisi yaklaşımıdır. Çalışmalar dört temel boyut etrafında düzenlenir: Yapı, Bağlılık/Etkileşim, Besleme ve Mücadele.

Bu nedenle Theraplay oyunları çoğunlukla kısa, karşılıklı ve yetişkin tarafından yapılandırılmış etkileşimlerden oluşur.

Çocuğun yetişkinin yüzüne dikkat etmesi, birlikte ritim tutmaları, birbirlerinin hareketlerini takip etmeleri, bakım ve şefkat içeren deneyimler yaşamaları ya da çocuğun başarabileceği küçük güçlüklerle karşılaşması ilişkinin kendisini oyunun merkezine getirir.

Dolayısıyla bazen ortada oyuncak bile olmayabilir.

Oyun, çocuk ile yetişkinin arasında gerçekleşir.

İki Yaklaşım Nerede Buluşuyor?

Floortime ve Theraplay’in önemli ortak noktalarından biri, çocuğun gelişimini yalnızca çocuğa birtakım beceriler öğretme süreci olarak görmemeleridir.

Her ikisinde de ilişki aktif bir değişim alanıdır.

Çocuğun karşısındaki kişiyi fark etmesi, etkileşime girmesi, birlikte keyif alması, başka biriyle aynı duygusal deneyimi paylaşması ve zorlandığında ilişki içerisinde yeniden düzenlenebilmesi önem taşır.

Örneğin bir çocuk yetişkinle karşılıklı bir oyunda heyecanlandığında, durduğunda, tekrar başladığında, yetişkinin yüzündeki ifadeyi takip ettiğinde ve oyunun devam etmesi için yeniden iletişim başlattığında yalnızca “oyun oynamış” olmaz.

Aynı zamanda karşılıklılık, ortak dikkat, duygusal düzenleme ve sosyal etkileşim deneyimi yaşamış olur.

İki yaklaşım arasındaki güçlü kesişim noktalarından biri tam olarak budur.

Biri Çocuğu Takip Ederken Diğeri Daha Fazla Yapı Sunar

İki yaklaşımı birbirinin aynısı olarak düşünmemek gerekir.

Floortime’da çocuğun ilgisinin takip edilmesi ve çocuğun başlattığı etkileşimden hareket edilmesi oldukça belirgindir. Theraplay’de ise yetişkin daha aktif biçimde liderlik eder ve çocuğun ihtiyacına göre yapılandırılmış ilişki deneyimleri oluşturur.

Bu farklılık aslında çocukla çalışırken önemli bir noktayı hatırlatır:

Her çocuk ilişkiye aynı yoldan girmez.

Bazı çocukların önce kendi ilgilerinin görülmesine ve yetişkinin onların dünyasına katılmasına ihtiyacı vardır. Bazı çocukların ise ilişki içerisinde daha fazla yapılandırılmaya, güven duygusuna, bakım almaya ya da karşılıklı keyif deneyimlerine ihtiyacı olabilir.

Çocuğun gelişimsel özelliklerini ve ilişki kurma biçimini anlayabilmek bu nedenle kullanılan yöntemden daha temel bir başlangıç noktasıdır.

Önce İlişki, Sonra Gelişim

Bir çocuktan iletişim kurmasını, oyun geliştirmesini, duygularını düzenlemesini veya sosyal dünyaya daha fazla katılmasını beklerken bazen doğrudan bu becerilere odaklanırız.

Oysa gelişimin önemli bir bölümü başka bir insanla kurulan güvenli ve anlamlı etkileşimlerin içerisinde gerçekleşir.

Floortime bize çocuğun dünyasına girmenin ve onun başlattığı iletişimi genişletmenin önemini gösterirken; Theraplay yetişkin ile çocuk arasındaki güvenli, düzenleyici, besleyici ve keyifli ilişkinin gücünü merkeze alır.

Yolları farklı olsa da iki yaklaşımın buluştuğu güçlü bir fikir vardır:

Çocuğun gelişimine ulaşmanın en doğal yollarından biri, onunla gerçek bir ilişki kurmaktır.

Ve bazen gelişimin başladığı yer, çocuğa ne öğrettiğimizden önce, onunla nasıl oynadığımız ve o oyunun içinde nasıl birlikte olduğumuzdur.