DIR Floortime: Çocuğun Dünyasına Onunla Birlikte Adım Atmak

​Her çocuğun dünyayı keşfetme, öğrenme, iletişim kurma ve kendini ifade etme biçimi birbirinden farklıdır. Kimi çocuk hareket ederek, kimi dokunarak, kimi ise uzun uzun gözlemleyerek çevresini anlamaya çalışır. Her birinin kendine özgü ilgileri, ihtiyaçları, duyguları ve gelişimsel bir yolculuğu vardır. DIR Floortime, tam da bu farklılıkları anlamaya çalışarak çocuğun gelişimini ilişkiler üzerinden destekleyen bir yaklaşımdır.

​

DIR (Developmental, Individual Differences, Relationship-Based) modeli; çocuğun gelişimsel özelliklerini, bireysel farklılıklarını ve kurduğu ilişkileri birlikte ele alır. Özellikle Otizm Spektrum Bozukluğu ve farklı gelişimsel ihtiyaçları bulunan çocukların desteklenmesinde kullanılan bu yaklaşım, çocuğun yalnızca neler yapabildiğine değil, dünyayı nasıl deneyimlediğine de odaklanır.

​

Önce Çocuğun Dünyasını Anlamak

DIR Floortime yaklaşımında çocuğun gelişimini desteklemenin ilk adımı, onu anlamaya çalışmaktır.

Nelerden hoşlanıyor? Hangi oyunları tercih ediyor? Hangi durumlarda heyecanlanıyor, zorlanıyor ya da kendisini daha rahat hissediyor? Çevresindeki insanlarla nasıl iletişim kuruyor?

Bu soruların yanıtları, çocuğun dünyasına açılan önemli kapılardır.

Floortime çalışmalarında çocuğun ilgi alanları, duyusal özellikleri, duygusal gelişimi ve ailesiyle kurduğu ilişkiler dikkate alınır. Çocuğun bulunduğu gelişimsel noktadan hareketle yeni beceriler kazanması ve gelişim basamaklarında ilerlemesi desteklenir.

​

Burada önemli olan, çocuğu önceden belirlenmiş bir kalıba yerleştirmeye çalışmak değil, onun bireysel özelliklerini tanıyarak gelişimine eşlik edebilmektir.

​

Öğrenme Bazen Bir Oyunun İçinde Başlar

Bir çocukla oyun oynarken aslında pek çok şey olur.

Çocuk bazen bir oyuncağı bize uzatır, bazen yaptığımız bir hareketi tekrar etmemizi bekler. Bazen kahkahalarla oyunu sürdürür, bazen de bizim beklemediğimiz bir şekilde oyunun yönünü değiştirir.

Bütün bu küçük anlar, karşılıklı iletişimin ve öğrenmenin önemli parçalarıdır.

DIR Floortime, çocuğun iletişim becerilerini, dikkatini, problem çözme kapasitesini, duygusal gelişimini ve çevresindeki insanları anlama becerisini bu doğal etkileşimler içerisinde desteklemeyi hedefler.

Çocuk, birlikte geçirilen zaman içerisinde yalnızca yeni bilgiler öğrenmez. Aynı zamanda başkalarının davranışlarına dikkat etmeyi, karşılıklı iletişimi sürdürmeyi, kendi isteklerini ifade etmeyi ve farklı durumlara uyum sağlamayı da deneyimler.

​

Çünkü öğrenme her zaman bir yetişkinin bir şey öğretmesiyle başlamaz. Bazen birlikte paylaşılan bir merak, bir bakış ya da küçük bir oyun, öğrenmenin başlangıcı olabilir.

​

Her Davranışın Ardında Anlamaya Değer Bir Şey Olabilir

Çocukların davranışları, bazen kelimelerle anlatamadıkları deneyimlerinin bir ifadesi olabilir.

Bir çocuk neden sürekli zıplar? Neden ellerini sallar? Neden odanın bir ucundan diğer ucuna koşar? Neden hep aynı oyuncağı yanında taşımak ister? Ya da neden bazen bağırır, öfkelenir veya vurma davranışı gösterir?

DIR Floortime yaklaşımında bu davranışlara yalnızca değiştirilmesi gereken durumlar olarak bakılmaz. Öncelikle davranışın ne anlatıyor olabileceği merak edilir.

Çocuk heyecanlı mı? Kaygılı mı? Duyusal bir ihtiyacını mı karşılamaya çalışıyor? Bir şey anlatmak istiyor ama bunu nasıl ifade edeceğini bilemiyor mu?

Aynı davranışın her çocuk için aynı anlama gelmeyebileceğini bilmek, çocuğu anlamanın önemli bir parçasıdır.

Bu nedenle Floortime çalışmalarında davranışın kendisi kadar, o davranışın ortaya çıktığı koşullar ve çocuğun o sırada yaşadığı duygular da önemsenir.

Amaç yalnızca davranışların değişmesi değil; çocuğun kendisini daha iyi ifade edebilmesi, duygularını düzenleyebilmesi ve ihtiyaç duyduğu desteği ilişkiler içerisinde deneyimleyebilmesidir.

​

Çocuğun Liderliğini Takip Etmek

DIR Floortime'ın en temel ilkelerinden biri, çocuğun liderliğini takip etmektir.

Bu, çocuğun her istediğini yapmak ya da oyunun bütün kontrolünü ona bırakmak anlamına gelmez.

Çocuğun ilgisini çeken şeyleri fark etmek, onun başlattığı etkileşimlere katılmak ve bu etkileşimleri birlikte geliştirmek anlamına gelir.

Örneğin bir çocuk arabalarını sürekli yan yana diziyorsa, öncelikle onun bu oyuna neden ilgi duyduğunu anlamaya çalışabiliriz. Yanına oturabilir, yaptıklarını gözlemleyebilir ve uygun bir anda onun oyununa katılmanın yollarını arayabiliriz.

Böylece başlangıçta çocuğun tek başına sürdürdüğü bir etkinlik, zaman içerisinde iki kişinin birlikte paylaştığı bir oyuna dönüşebilir.

Bu ortak oyunun içerisinde sıra alma, iletişimi başlatma, karşılıklı etkileşimi sürdürme, problem çözme ve birlikte düşünme gibi pek çok gelişimsel beceri desteklenebilir.

Floortime'da amaç, çocuğu bizim dünyamıza çekmeden önce onun dünyasına katılabilmektir. Çünkü gerçek bir ilişki, birbirimizin dünyasında buluşabildiğimizde gelişmeye başlar.

​

İlişki, Gelişimin Önemli Bir Parçasıdır

DIR Floortime yaklaşımında ilişki, yalnızca çalışmaların yürütülmesini sağlayan bir araç değildir. Aynı zamanda gelişimin temelini oluşturan önemli bir unsurdur.

Çocuğun kendisini güvende hissetmesi, anlaşıldığını deneyimlemesi, duygularını paylaşabilmesi ve karşısındaki kişiyle karşılıklı bir etkileşim sürdürebilmesi gelişimsel sürecin önemli parçalarıdır.

Bu nedenle çalışmalarda yalnızca çocuğun bireysel özellikleri değil, onunla ilişki kuran yetişkinin yaklaşımı da önem taşır. Yetişkinin duygusal tepkileri, etkileşim biçimi ve çocuğa sunduğu destek, birlikte kurulan ilişkinin niteliğini etkiler.

Her çocuğun gelişim yolculuğu kendine özgüdür. DIR Floortime ise bu yolculukta çocuğun ihtiyaçlarını anlamayı, güçlü yanlarından hareket etmeyi ve gelişimini karşılıklı ilişkiler aracılığıyla desteklemeyi amaçlar.

Çünkü bazen bir çocuğun gelişimine eşlik etmenin en anlamlı yolu, önce onun neyi gördüğünü, neyi hissettiğini ve bize ne anlatmaya çalıştığını merak etmektir.